Nedir? Belirtiler Evreleri Risk Faktörleri Tipleri Tedavisi Korunma Önerileri

 

Nekrotizan Fasiit Nedir?

Nekrotizan Fasiit cilt altında yağ dokusu ve fasya dediğimiz dokularda bazı bakterilere bağlı iltihabi reaksiyonla seyreden bir hastalıktır. Fasya; kasları, damarları, iç organları ve sinirleri sararak destek görevi yapan zar şeklinde bağ dokusudur. (Latincede fasya ‘bant’ anlamına gelir.)

Nekrotizan fasiitte etken bakteri, cilt altı yağ dokusuna ve fasyaya yerleşerek iltihabi reaksiyon başlatır. Tüm vücutta görülebilirse de aşağıdaki bölgeler daha sık tutulur:

  • Alt karın
  • Genital bölge ve çevresi
  • Bacaklar
  • Ayaklar
Fournier Gangreni: Genital bölge ve çevresini tutan nekrotizan fasiite özel olarak ‘Fournier Gangreni’ denir.

Nekrotizan Fasiit Tehlikeli Bir Hastalıktır!

İlk dönemde cilt altındaki reaksiyonlar hızla devam etse de, cilt tutulumu çok sınırlı olduğu için hastalık sinsi ilerler. Tanı koymada yeterince hızlı olunmalı, tedavide yeterince agresif davranılmalıdır. Aksi takdirde;

  • Tutulan bölgede ilerleyici gangren* görülebilir.
  • Bölgedeki mikroorganizmaların ürettiği toksinler tüm vücuda yayılabilir,
  • Buna bağlı olarak sistemik şok ve çoklu organ yetmezliği oluşabilir.

Sonuçta sadece tutulum bölgesini değil, hayatı tehdit eden bir klinik tablo ortaya çıkar.

*:Gangren, vücutta bir organ ya da dokunun ölmesi anlamına gelir. Halk arasında kangren olarak söylenir.

Nekrotizan Fasiit Etkeni Nasıl Bulaşır?

Etken mikroorganizma aşağıdaki bölgelerden direkt olarak cilt altına geçebilir:

  • Ciltteki bir yaradan
  • Ameliyat bölgesinden
  • İğne yerlerinden
  • Yanık bölgelerinden

Ayrıca, bağışıklık sistemi zayıf olan hastalarda vücuttaki başka bir bölgeden kan yoluyla da yayılabilir.

Nekrotizan Fasiit Sıklığı

Nekrotizan fasiit sıklığı 1 milyonda 4’tür.1, 2 Bu küçük bir oran gibi görülse de, oldukça ölümcül olabilen bu hastalığın hem tanı hem tedavi sürecinde hasta ve hekimin duyarlı olması gerekir.

Nekrotizan Fasiitte Belirti ve Bulgular

Hastada aşağıdaki belirtilerin bir ya da birkaçı bulunabilir:

  • Ciltteki yara yerinde şişlik, kızarıklık ve ağrı
  • Cilt altı dokularda gelişen tahta sertliği
  • Yara yerinden kötü kokulu akıntı
  • Ateş
  • Titreme
  • Halsizlik
  • Mide bulantısı, kusma
  • Şuur bulanıklığı

Nekrotizan Fasiitte Tanı Nasıl Konur?

Nekrotizan fasiit tanısı temel olarak hastadaki şikayetlerin ve muayene bulgularının değerlendirilmesiyle konur. Bilgisayarlı tomografi ve MR gibi görüntüleme yöntemleri ise tanı koydurucu değildir ancak nekrotizan fasiitten şüphelenildiğinde tanıya yardımcı olarak değerlendirilir.

Ayrıca kandan ve iltihaplı doku bölgesinden kültür alınarak üreyen mikroorganizmalar tespit edilebilir. Kültür de tanıya yardımcıdır.

Nekrotizan Fasiit Evreleri4, 5

Evre I (Erken Dönem)

Muayenede ciltte kızarıklık, şişlik, ısı artışı saptanır. Ancak bu evredeki en önemli belirti, ciltteki bu bulgulara göre beklenmeyecek kadar şiddetli ağrıdır. Ayrıca ciltte kızarıklık ve şişlik görülen bölgeden daha geniş bir alanda ağrı hissedilir. Bu dönemde hastanın hekime başvurmuş olması ve hekimin nekrotizan fasiitten şüphelenmiş olması çok önemlidir.

Evre II (Orta Dönem)

Ciltte içi sıvı dolu ve 5 milimetreden büyük kabarcıklar oluşur. Bu kabarcıklara ‘bül’ denir. Ayrıca cilt muayenesinde altta toplanan iltihap sıvısı hissedilir (fluktuasyon).

Evre III (Geç Dönem)

Cilt koyu bir renk alır ve dokularda gangren oluşur. Cilt muayenesinde cilt altında hava hissi veren çıtırtılar hissedilebilir (krepitasyon). Bu evredeki en önemli bulgu ise tutulum bölgesinde ağrının kaybolmasıdır (anestezi).

İltihap alanı ve şiddeti ilerlerken, aşağıdakiler de klinik tabloya eklenebilir:

  • Ateş
  • Halsizlik
  • İştahsızlık
  • Tansiyon düşüklüğü (hipotansiyon)
  • Şuur bulanıklığı

Nekrotizan Fasiit’in Risk Faktörleri Nelerdir?

İnsan vücuduna giren bir mikroorganizma, bağışıklık sistemi tarafından tanınır. Bağışıklık sistemi sağlam olan bireylerde, nekrotizan fasiite neden olan bakteriler vücuda girdiğinde gerekli koruyucu reaksiyonlar verilir ve bakteri yok edilir, nekrotizan fasiit tablosu oluşmaz.

Ancak bağışıklık sisteminin zayıfladığı durumlarda bakteriler cilt altı yağ dokusunda ve fasyalarda yerleşerek nekrotizan fasiite neden olabilirler. Bu durumlara aşağıdaki örnekleri verebiliriz:

  • Şeker hastalığı (diabetes mellitus)
  • Kontrolsüz ve uzun süreli steroid ilaç kullanımı
  • Kanser
  • Alkol bağımlılığı
  • Sigara
  • İleri yaş

Ayrıca şu durumlarda mikroorganizmalar vücuda girmek için fırsat bulur:

  • Cerrahi girişim
  • Cilt bütünlüğü bozan travmatik yara
  • Madde bağımlılığı
Dikkat: Özellikle şeker hastalığına (diabetes mellitus) nekrotizan fasiit açısından ayrı önem verilmelidir. Bunun bir sebebi de şeker hastalığının toplumda yaygın oluşudur. Nekrotizan fasiit hastalarının %60’ında şeker hastalığı olduğu bildirilmiştir.3

Periferik Damar Hastalığı

Atardamarların daralmasıyla seyreden ‘periferik damar hastalığı’ dediğimiz durumda ise dokuya yeteri kadar bağışıklık sistemi elemanı gönderilemez. Bu nedenle mikroorganizmalar vücuda girdiğinde nekrotizan fasiit riski artar.

Nekrotizan Fasiit Tipleri Nelerdir?

Nekrotizan fasiit ikiye ayrılır:

Tip 1 Nekrotizan Fasiit

İltihabın nedeni birden fazla türde mikroorganizmadır. Şeker hastalarında ve damar tıkanıklığı olan hastalarda daha sık görülür.

Tip 2 Nekrotizan Fasiit

İltihabın nedeni tek tür mikroorganizmadır. Tip 2 nekrotizan fasiit sağlıklı kişilerde de olabilir. Ayrıca şu durumlarda daha sık görülür:

  • Cilt yaralanması
  • Cerrrahi girişimler
  • Yanık
  • Nekrotizan fasiit geçirmekte olan bireylerle yakın temas

Nekrotizan Fasiit Tedavisi

1. Cerrahi Girişim

Nekrotizan fasiit hastalarında erken tanı hayat kurtarıcıdır. Erken evrede hastalıktan şüphelenilmeli ve zaman kaybetmeden bütün iltihaplı dokular cerrahi girişimle vücuttan uzaklaştırılmalıdır. Buna ‘debridman’ denir. İltihabın kontrol altına alınmasının en önemli yolu budur.

Debridman mutlaka erken dönemde yapılmalıdır. İltihaplı, dolayısıyla çıkarılması gereken dokuların hepsi çıkarılmalı, tasarruflu davranmaya çalışılmamalıdır.

El, kol, ayak ve bacaklarda iltihaplı ve gangren olmuş doku yükü çok fazla ise ve ilerleyişi kontrol altına alınamıyorsa uzvun vücuttan ayrılması (ampütasyon) gerekebilir. Hasta uzvunu kaybetse de, ampütasyon sayesinde ölüm oranı düşer.

 

Ancak gövde tutulumunda ampütasyon mümkün olmadığı için ölüm oranları daha yüksektir.

2. Antibiyotik Tedavisi

Derhal damar yolundan geniş etkili antibiyotik tedavisi başlanmalıdır. Kan ve yara kültüründe üreyen mikroorganizma tespit edildikten sonra direkt mikroorganizmaya müdahale eden daha dar etkili antibiyotiklerle devam edilebilir.

Antibiyotik tedavisiyle ateş, halsizlik, iştahsızlık, tansiyon düşüklüğü (hipotansiyon), şuur bulanıklığı gibi bulgular 48-72 saat içerisinde gerilemezse yeniden cerrahi girişim planlanmalı; yeni oluşan iltihaplı doku varsa uzaklaştırılmalıdır.

3. Hiperbarik Oksijen Tedavisi

Hastaya bir süre yüksek basınçlı oksijen solutulur. İltihaplı bölgeye daha çok oksijen gönderilerek doku iyileşmesinin hızlandırılması amaçlanır.

4. Onarım

Vücutta gangrenli doku kalmadığında ve iltihap gerilediğinde vücuttan uzaklaştırılan doku bölgelerinin onarılması gerekir. Buna ‘rekonstrüksiyon’ denir.

Rekonstrüksiyon, ‘yeniden yapılandırma’ anlamına gelir. Çoğunlukla iltihaplı bölgeden geniş dokular çıkarılması gerektiği için bölge direkt olarak kapatılamaz. Vücuttaki başka bir bölgeden sağlam doku kullanılarak yara kapatılır. Rekonstrüksiyon işlemi tecrübe ve ustalık gerektiren bir yaklaşımdır, çünkü sadece estetik onarım değil yeterince iyi fonksiyon gösteren bir doku yapılandırması gerekir.

Nekrotizan Fasiitten Korunmak İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Cilt yaralarınızı önemseyin. Küçük dahi olsa yara temizliğine dikkat edin.
  • Yaralarınızda şişlik, kızarıklık, akıntı varsa mutlaka doktora başvurun.
  • Cildinizde açık yara varsa nehir, göl ve denize girmeyin, yüzme havuzlarından uzak durun.
  • Cilt yaralarınız olduğunda el temizliğine özellikle dikkat edin.
  • Saydığımız risk faktörlerinden bir ya da birkaçı sizde varsa bu konuda duyarlı olun.

Çok nadiren de olsa nekrotizan fasiit geçirmekte olan hastalardan temas yoluyla bulaşma olabilir. Özellikle açık yaranız varsa yakın temastan kaçınmalısınız.

Kaynakça

1. Trent JT, Kirsner RS. Diagnosing necrotizing fasciitis. Adv Skin Wound Care 2002;15:135-8.

2. File TM Jr, Tan JS, DiPersio JR. Group A streptococcal necrotizing fasciitis. Diagnosing and treating the “flesh-eating bacteria syndrome”. Cleve Clin J Med 1998;65:241-9.

3. Dufel S, Martino M. Simple cellulitis or a more serious infection? J Fam Pract 2006;55:396-400.

4. Wong CH, Wang YS. The diagnosis of necrotizing fasciitis. Curr Opin Infect Dis 2005;18:101-6.

5. Wang YS, Wong CH, Tay YK. Staging of necrotizing fasciitis based on the evolving cutaneous features. Int J Dermatol 2007;46:1036-41.

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.

Top