Tanı Kriterleri Görülme Sıklığı

 

Metabolik Sendrom Nedir?

Metabolik sendrom tek başına bir hastalık değildir. Farklı vücut sistemlerinde alarm veren aşağıdaki farklı sorunların bileşkesidir:

  • Şeker hastalığı (diabetes mellitus)
  • Glukoz intoleransı (kan şekerinin yükselmesine etkili ve yeterli yanıt verilememesi)
  • İnsülin direnci
  • Obezite
  • Dislipidemi (kan yağlarında dengesizlik)
  • Yüksek tansiyon
  • Koroner arter hastalığı

Bu sorunlar ülkemizde (tüm dünyada olduğu gibi) giderek daha sık görülmekte, hayatı tehdit eden ciddi problemlere yol açmaktadır. Metabolik sendrom, bu risk faktörlerinin bir araya gelmiş halidir. Önlem alınmadığı takdirde ölümcül olabilecek bir hormon bozukluğu olarak kabul edilmektedir.

Metabolik Sendrom İçin Kullanılan Bazı Diğer İfadeler

Detaylı şekilde anlatacağımız bu klinik tablo için aşağıdaki gibi farklı isimler de kullanılıyor:

  • İnsülin direnci sendromu
  • Sendrom X
  • Uygarlık sendromu
  • Polimetabolik sendrom
  • Ölümcül dörtlü

Bkz: Metabolik sendrom belirtileri ve nedenleri

Metabolik Sendromun Tanı Kriterleri

Yukarıda bahsedildiği gibi metabolik sendrom bir hastalık değil, belirtiler ve risk faktörleri toplamıdır. Bu risk faktörlerine bağlı olarak farklı tanı kriterleri belirlenmiştir.

1999 Dünya Sağlık Örgütü nün tanı kriterleri ve 2001-NCEP ATP III tanı kriterleri sentezlenerek; ‘Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Metabolik Sendrom Çalışma Grubu’ tarafından 2005 yılında yeni bir tanı sistemi ortaya konmuştur.

Bu tanı sistemine göre, birine metabolik sendrom teşhisi konulması için aşağıdaki şartlar karşılanmış olmalıdır:

Şunlardan en az biri:

  • Şeker Hastalığı (Diabetes Mellitus)
  • Bozulmuş Glikoz Toleransı
  • İnsülin Direnci

Ve

Şunlardan en az ikisi:

  • Hipertansiyon (yüksek tansiyon)
  • Sistolik Kan Basıncı (büyük tansiyon) 130’dan büyük, Diyastolik Kan Basıncı (küçük tansiyon)  85’ten büyük; veya hipertansiyon ilacı kullanılmakta
  • Dislipidemi (Kan yağlarında düzensizlik)*
  • Abdominal Obezite**;

*: Dislipidemi kriterleri şunlardır: Kandaki trigliserid (TG) değerinin 150 mg/dl’den fazla; ya da HDL (iyi kolesterol) düzeyinin erkeklerde 40 mg/dl’den, kadınlarda 50 mg/dl’den düşük olması 

**: Abdominal Obezite kriterleri şunlardır: Vücut kitle indeksinin 30 kg/mden büyük olması; veya bel çevresinin erkeklerde 94 cm’den, kadınlarda 80 cm’den büyük olması

Bu maddeleri detaylı olarak inceleyelim:

Şeker Hastalığı (Diabetes Mellitus)

Şeker hastalığı ülkemizde ve tüm dünyada insan sağlığını tehdit eden ve maalesef görülme sıklığı giderek artan ölümcül bir hastalıktır. Başta kalp krizi ve inme olmak üzere böbrek hasarı, körlük, sinir hasarı, organ ve uzuv kayıpları (ampütasyon) gibi pek çok hayati probleme zemin hazırlar.

Türkiye’deki şeker hastası sayısı 5 milyona yaklaşmaktadır. Dünyada ise 2000 yılında 171 milyon olan diyabetli sayısının 2030 yılında 366 milyon olması beklenmektedir.2 Prof. Dr. Berrin Çarmıklı Demirbaş

 

Aşağıdaki şartların en az birini taşıyan kişiye şeker hastalığı teşhisi konur:

  • Açlık kan şekeri ≥ 126 mg/dl (126 mg/dl’ye eşit veya daha büyük)
  • OGTT (Oral Glukoz Yükleme Testi) sonucunda 2. saat kan şekeri ≥ 200 mg/dl

Şeker hastalığı, metabolik sendrom bileşenlerinden biridir.

Bozulmuş Glukoz Toleransı (Glukoz İntoleransı)

Şekere karşı tahammülsüzlük durumudur. Artan kan şekeri etkili şekilde düşürülemez. Şeker hastalığının öncüsü olarak kabul edilir.

OGTT (Oral Glukoz Yükleme Testi) sonucunda 2. saat kan şekeri 140 – 199 mg/dl arasında ise hastada ‘Bozulmuş Glukoz Toleransı’ durumu vardır.

İnsülin Direnci

Pankreas bezinden salgılanan veya dışarıdan verilen insüline karşı yanıtsızlık ya da yetersiz yanıt verilmesi durumudur. Kandaki şeker molekülleri insülin tarafından hücrelerin içerisine sokulamaz. Tip 2 şeker hastalığı için risk faktörüdür.

Yüksek Tansiyon

Yüksek tansiyon (hipertansiyon), yani yüksek kan basıncı, primer ve sekonder olarak ikiye ayrılmaktadır. Her ikisi de metabolik sendrom bileşenidir.

Sekonder hipertansiyon; altta yatan başka bir nedene bağlı ortaya çıkan ve düzeltilebilir türdeki tansiyondur. Tansiyon hastalarının küçük bir bölümünde görülen bu duruma yol açabilecek bazı sorunlar şu şekildedir:

  • Böbrek hastalıkları
  • Hormonal problemler
  • Aort damar daralması (aort koarktasyonu)
  • Stres
  • Kafa içi basınç artışı, vb.

Geri kalan büyük çoğunluktaki hastalarda ise ‘primer hipertansiyon’ bulunuyor. Primer hipertansiyonda bariz bir neden bulunamaz; ancak altında insülin direncinin yattığı düşünülüyor.

Dislipidemi

Kan yağlarında düzensizlik anlamına geliyor. Metabolik sendromda;

  • Trigliserid (TG) düzeyi yüksektir.
  • HDL (halk arasında iyi kolesterol olarak bilinir) düzeyi düşüktür.
  • LDL (halk arasında kötü kolesterol olarak bilinir) düzeyi yüksektir.

Metabolik sendromun bileşeni olarak değerlendirilebilecek dislipidemi aralıkları yukarıda ifade edilmiştir.

Obezite

Özellikle karın bölgesindeki yağlanma, metabolik sendrom ve buna bağlı problemler için risk oluşturur. Karın bölgesindeki yağlanmaya ‘abdominal obezite’ denir. TURDEP çalışması sonuçlarına göre ülkemizde 20 yaş ve üstü bireylerin %34’ünde abdominal obezite görülmekte.1

Obez bireyler hem vücut kitle indeksi (VKİ) ile, hem de bel çevresi ölçümüyle değerlendirilmelidir.

Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Hesaplama:

VKİ = Kilo/Boyun metre cinsinden karesi

Bir Vücut Kitle Endeksi Hesaplama Örneği:

Kilosu 110 kg ve boyu 180 cm olan bir bireyin vücut kitle indeksini hesaplayalım:

Boyun metre birimiyle değeri: 1,8 metre. 1,8 × 1,8 = 3,24

VKİ = 110 / 3,24 = 33,95

 

  • Vücut Kitle İndeksi 30 dan büyük ise metabolik sendrom tanı kriterini karşılar.
  • Ayrıca; bel çevresinin erkeklerde 94 cm’den, kadınlarda ise 80 cm’den büyük oluşu metabolik sendrom tanı kriterini karşılar.

Bkz: Metabolik sendrom tedavisi

Metabolik Sendromun Görülme Sıklığı Nedir?

2000 yılında yapılan bir çalışmada (TEKHARF çalışması) Türkiye’de 30 yaşından büyük 9,2 milyon kişide metabolik sendrom saptanmıştır1. Ülke genelinde otuz yaş üzeri kadınların %39,6’sında, erkeklerin ise %28’inde (ortalama % 33,9) metabolik sendrom mevcuttur.1, 5

Kaynakça

1. http://www.turkendokrin.org/en/files/pdf/metabolik_sendrom.pdf

2. https://tobbetuhastanesi.com.tr/bulletin/578-diyabetes-mellitus-seker-hastaligi

3. http://www.journalagent.com/okmeydanitip/pdfs/OTD_30_SUP_1_60_65.pdf

4. http://ichastaliklaridergisi.org/managete/fu_folder/2005-03/html/2005- 12-3- 138-148.htm

5. http://www.metsend.org/pdf/Metsar-metsend.pdf

6. Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Executive summary of the third report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001;285:2486–2497.

7. Ford ES, Giles WH, Dietz WH. Prevalence of the metabolic syndrome among US adults: findings from the Third National Health and Nutrition Examination Survey. JAMA 2002;287:356–359.

8. American Diabetes Association. Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus. Diabetes Care 2004;27:S5- S10.

9. Onat A, Ceyhan K, Basar O, Erer B, Toprak S, Sansoy V. Metabolic syndrome: major impact on coronary risk in a population with low cholesterol levels– a prospective and cross-sectional evaluation. Atherosclerosis. 2002;165:285-92.

10. Pyorala M, Miettinen H, Halonen P, Laakso M, Pyorala K. Insulin resistance syndrome predicts the risk of coronary heart disease and stroke in healthy middle-aged men: the 22-year follow-up results of the Helsinki Policemen Study. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2000;20:538–544.

11. Satman I, Yilmaz T, Sengul A, Salman S, Salman F, Uygur S, Bastar I, Tutuncu Y, Sargin M, Dinccag N, Karsidag K, Kalaca S, Ozcan C, King H. Population-based study of diabetes and risk characteristics in Turkey: results of the turkish diabetes epidemiology study (TURDEP). Diabetes Care. 2002;25:1551-6.

12. Bersot TP, Vega GL, Grundy SM, Palaoglu KE, Atagunduz P, Ozbayrakci S, Gokdemir O, Mahley RW. Elevated hepatic lipase activity and low levels of high density lipoprotein in a normotriglyceridemic, nonobese Turkish population. J Lipid Res. 1999;40:432-8.

13. Kozan O, Oguz A, Abaci A, et al. Prevalence of the metabolic syndrome among Turkish adults. Eur J Clin Nutr. 2007; 61(4): 548-53.

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.

Top