Kalp Yetmezliğinde Evreleme Sistemleri Evrelerine Göre Kalp Yetmezliği Tedavisi

 

Kalp yetmezliğinde uygun tedavi, hangi evrede olduğuna bağlıdır. Hastalığın erken dönemde yakalanması hayati önem arzeder. Kalp yetmezliği ilerledikçe tedavi süreci de ağırlaşır. İleri dönem hastalarda semptomatik düzelme sağlanabilse de, hastalığın geriye dönüşü maalesef mümkün olmamaktadır.

Kalp Yetmezliğinde Evreleme Sistemleri

Kalbin kan pompalama fonksiyonundaki yetersizlik, kalp yetmezliği isimli sendromik klinik tabloya yol açar. Çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilen kalp yetmezliği, başta dolaşım ve solunum olmak üzere tüm vücut sistemlerini etkiler. Detaylı bilgi için: Kalp yetmezliği nedenleri ve risk faktörleri

Kalp yetmezliği hastalarında takip – tedavi etkinliğinin artırılması ve daha objektif bir yaklaşım için evreleme sistemleri geliştirilmiştir.

NYHA Gruplama Sistemi

New York Kalp Cemiyetinin (New York Heart Association – NYHA) fonksiyonel kapasite sınıflama sistemine göre hastalar 4 gruba ayrılır:

  • Grup 1 hastalarda günlük olağan fiziksel aktiviteyle herhangi bir kısıtlama oluşmaz. Ancak ağır egzersizlerle nefes darlığı, tıkanma gibi belirtiler ortaya çıkar.
  • Grup 2 hastalarda günlük olağan fiziksel aktiviteyle (orta düzey egzersiz) çarpıntı, nefes darlığı, tıkanma gibi şikayetler oluşur. Başka bir deyişle fiziksel aktivitede hafif kısıtlanma vardır.
  • Grup 3 hastalarda günlük olağandan daha az fiziksel aktiviteyle (hafif düzey egzersiz) bahsedilen belirtiler ortaya çıkar. Yani fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanma vardır.
  • Grup 4 hastalarda ise istirahat esnasında dahi şikayetler mevcuttur. Hastalık fiziksel aktiviteyi tamamen engeller.

Not: Günlük olağan fiziksel aktiviteye diş fırçalama, elbise giyip çıkarma gibi örnekler verilebilir.

NYHA fonksiyonel kapasite sınıflaması; hastalığın seyrini öngörebilmek ve ölüm riskini belirleyebilmek için faydalı bir ölçektir. Bununla birlikte bazı kısıtlılıkları da söz konusudur.

Örneğin;

  • Kalbin hastalıktan etkilenme şiddeti aynı olan iki hasta; yaş ya da tedaviye uyum gibi pek çok etken sonucu farklı gruplarda olabilmektedir.
  • Aynı grupta bulunan kişilerde kalbin hastalıktan etkilenme şiddeti bilinmiyorsa, eksik değerlendirme söz konusu olabilir.

ACCF ve AHA Evreleme Sistemi

Hastalar Amerika Kardiyoloji Vakfı (American Collage Of Cardiology Foundation – ACCF) ve Amerika Kalp Birliğinin (American Heart Association – AHA) geliştirdiği kalp yetmezliği klinik evreleme sisteminde evre A, B, C, D olmak üzere 4 gruba ayrılmıştır. Kalbin pompa fonksiyonu azaldıkça ve hastalık ilerledikçe evre A’dan evre D’ye doğru ilerleme olur. Maalesef geriye dönüş mümkün değildir.

Evre A Kriterleri

Evre A’da yapısal bir kalp hastalığı ya da kalp yetmezliği belirtileri yoktur. Ancak hastada kalp yetmezliğine yol açabilecek aşağıdaki gibi bazı risk faktörleri vardır:

  • Ailede kalp yetmezliği öyküsü olması
  • Ailede kardiyomiyopati öyküsü olması
  • Yüksek tansiyon
  • Şeker hastalığı
  • Karoner arter hastalığı*
  • Obez olmak
  • Kalp kapak sağlığını tehdit eden ‘romatizmal ateş’ geçirmiş olmak.
  • Kronik alkol tüketimi

*Kalbin kendi dokusunu besleyen atardamarlara koroner damarlar denir. Koroner arter hastalığı, bu damarlarda daralma ya da tam tıkanıklık nedeni ile kalp kasına giden kanın azalması durumudur. En sık karşılaşılan nedeni, damarlarda kolesterol birikimi  ve iltihabi yanıtla seyreden süreçtir (ateroskleroz)

Evre B Kriterleri

Evre B hastalarında kalp yetmezliği belirtileri ve bulguları yoktur. Ama kalp yetmezliğine gidiş yolunu açan aşağıdaki gibi yapısal kalp hastalıklarından biri veya birkaçı söz konusudur:

  • Geçirilmiş bir kalp krizi
  • Kalp kapak hastalığı
  • Yüksek tansiyon sonucu kalp kasının kalınlaşmış olması

Evre C Kriterleri

Evre C’de yapısal bir kalp hastalığı vardır. Aynı zamanda bu evrede kalp yetmezliği semptom ve bulguları ortaya çıkmıştır. (Detaylı bilgi için: Belirti ve bulgular).

Not: Evre C hastalarda tedaviye yanıt vardır.

Evre D Kriterleri

Evre D hastaları, son dönem kalp yetmezliği hastalarıdır. Mümkün olan en üst düzey tedavilere rağmen, şiddetli belirtiler mevcuttur. Bu hastaların sık sık hastaneye yatmaları gerekmektedir.

Dikkat: ACCF/AHA daha net sınırlarla, daha objektif bir değerlendirme sağlar. Ancak hastaların hem NYHA fonksiyonel kapasite sınıflaması, hem de ACCF/AHA klinik evreleme sistemi kullanılarak değerlendirilmesi gerekir.

Kalp yetmezliği tedavisininde evreleme sistemleri önem taşır. İlgili evrenin tedavi kılavuzları takip edilmelidir. Tedaviler aksatılmaksızın doğru şekilde uygulanırsa, (NHYA sınıflandırması dahilinde) kalbin işlevsel kapasitesinde artış sağlanır. Heo S, Lennie TA, Okoli C, Moser DK.

Evrelerine Göre Kalp Yetmezliği Tedavisi

Evreleme sistemi, kalp yetmezliği tedavisinin planlanmasında belirleyici rol oynamaktadır. Bu tedavi planları kılavuzlarla ortaya konmuştur. Klavuzlara uygun tedavinin başlatılması ve hastaların bu tedaviye uyum göstermesi aşağıdaki kazanımları sağlar:

  • Kalp yetmezliğinin ilerleyişi yavaşlar.
  • Kişinin hastane yatışı azalır.
  • NYHA sınıflamasına göre fonksiyonel kapasitede artış sağlanır.1
  • Ani ölüm riski azalır.

Tedavilere detaylı bakalım:

Evre A Kalp Yetmezliği Tedavisi

Evre A hastalarında öncelikli tedaviler şunlardır:

  • Düzenli egzersiz yapılmalıdır. (Her hasta için özel bir egzersiz programı oluşturulmalıdır.)
  • Sigara ve alkol bırakılmalıdır.
  • Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kolesterol yüksekliği gibi durumlar uygun tedaviyle kontrol altına alınmalıdır.

İlaç Tedavileri ve Diğer Tedaviler

Yaşam tarzı değişikliği, alışkanlıkların düzenlenmesi, sağıklı bir beslenme programı gibi başlangıç tedavilerinin yetersiz kaldığı durumlarda ilaç tedavilerine geçilmelidir.

  • Yüksek tansiyon için ACE-İnhibitörü grubu, ARB grubu, B-Bloker grubu gibi ilaçlar verilebilir.
  • Yüksek kolesterol için başta statin grubu olmak üzere hastalığa uygun diğer ilaç seçenekleri hekiminiz tarafından reçete edilecektir.

Evre A hastaları için ayrıca aşağıdaki önlemler dikkate alınmalıdır:

  • Koroner arter hastalığının takip ve tedavisi yapılmalıdır.
  • Bu amaçla B-bloker, ACE İnhibitörü grubu ilaçlar, ARB grubu ilaçlar, aspirin gibi ilaçlar verilebilir.
  • Obezite (aşırı kilo) ile mücadele önem arz eder.

Evre B Kalp Yetmezliği Tedavisi

Bu evredeki hastalarda herhangi bir şikayet olmasa da, altta yatan bir kalp hastalığının varlığı tedaviyi gerekli kılar:

  • Evre A da bahsettiğimiz yaşam tarzı ve davranış değişiklikleri uygulanmalıdır.
  • ACE-İnhibitörü, ARB grubu ilaçların kullanılması zorunluluk arzeder.
  • Bu hastalar kalp krizi geçirdilerse, B-Bloker grubu ilaçlar da mutlaka kullanılmalıdır.
  • Altta yatan hastalığa bağlı olarak kalp kasının yapı ve fonksiyonel açıdan farklılaşmaması için (remodeling) aldosteron antagonisti grubu ilaçlar gerekebilir. (Spironolakton, eplerenon gibi)
  • Bazı hastalarda anjiografi gibi girişimsel işlemler; bazılarında ise kardiyak by-pass, kalp kapak ameliyatı gibi cerrahi müdahaleler gerekebilir.

Evre C Kalp Yetmezliği Tedavisi

Evre C hastalarda, evre A ve B deki tedavilere ek olarak aşağıdakiler de önerilebilir:

1. Nitrat Tedavisi

Bazı vakalarda kişiye nitrat verilmesi gerekebilir. Nitrat, damarları genişleterek belirtilerin azalmasını sağlar.

2. Tuz ve Sıvı Kısıtlaması

Kalp yetmezliğini kötüleştiren en temel nedenlerden biri, vücutta sıvı yüklenmesidır. Sıvı fazlalığını önlemek için tuz ve sıvı alımının kısıtlanması gerekebilir.

3. Diüretikler (İdrar Söktürücü Tedavi) 

Tuz ve sıvı kısıtlamasına rağmen vücutta sıvı yüklenmesinin önüne geçilemiyorsa, diüretik tedaviye başlamak gerekir. Diüretik tedavide aşağıdaki gibi ilaçlar sık kullanılır:

  • Acetazolamid
  • Furosemid
  • Spironolakton
  • Hidroklortiazid

Diüretik tedavi başlangıçta mineral dengesizliğine yol açabileceği için, ilaca başladıktan sonra erken dönemde doktor kontrolü gerekir.

4. ICD (Implantable Cardiac Defibrillator) Tedavisi

Cilt altına yerleştirilen bir batarya ve bu bataryadan damarlarla kalbin içine uzanan kablolar sistemidir. Gerekli hallerde kalbe elektriksel şok vererek ani ölümleri önlemeyi amaçlar.

5. CRT (Cardiac Resynchronization Therapy) Tedavisi

Kalp odacıklarının uyumsuz çalışması, kalp yetmezliğini oldukça kötüleştiren bir sorundur. Kalpteki büyük odacıkların (ventrikül) küçük odacıklardan (atrium) uyumsuz çalışması, kalp kasılmalarının etkisiz olmasına yol açar.

CRT tedavisi, kalp odacıklarının birbirleri ile koordineli çalışması için uygulanır. Bu amaçla genellikle köprücük kemiği altına pacemaker isimli bir parça konulur. Bu parça kablolar yardımıyla kalple bağlantı kurar, kalbin elektriklenme sistemini düzenler.

Not: Tek bir cihazla ICD ve CRT tedavileri birlikte de uygulanabilmektedir.

6. Girişimsel İşlemler

Bazı hastalarda anjiografi gibi girişimsel işlemler faydalı olabilir. Ameliyata uygun hastalarda altta yatan etkene bağlı olarak kardiyak by-pass, kalp kapak ameliyatı gibi cerrahi müdahaleler gerekebilir. Tabi ki bu tedavi seçenekleri genel geçer kurallara bağlanamaz, hekim tarafından her hastada ayrı ayrı değerlendirilecektir.

Dikkat!

Evre C deki bir hastanın şikayetleri tedaviyle azalabilir, hatta ortadan kalkabilir. Ancak kalp yetmezliğinin evre D’ye ilerlememesi için tedaviye devam etmek şarttır.

Evre D Kalp Yetmezliği Tedavisi

Evre D hastalarda A, B, C evrelerindeki tedaviler en üst dozda uygulanmasına rağmen, şiddetli şikayetler mevcuttur.

Bu hastalarda kalp nakli gündeme gelir. Kalp nakli mümkün olmayan hastalarda ise palyatif bakım uygulanmalıdır.

Palyatif Bakım:

Son dönem hastalarda ağrı, nefes darlığı gibi şikayetlerin azaltılmasına odaklanır. Hastanın yaşam kalitesini mümkün olan en yüksek seviyede tutmayı, hastanın ölüm sürecinde ona ve yakınlarına destek olmayı amaçlar.

Kaynaklar

1: Heo S, Lennie TA, Okoli C, Moser DK. Quality of life in patients with heart failure: Ask the patients. Heart Lung 2009;38:100-8

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.

Top